Quy hoạch sông Hồng: Hài hòa phát triển với yêu cầu phòng, chống lũ

Những phương án kỹ thuật, tổ chức không gian trong hồ sơ đang được công khai lấy ý kiến cần được xem xét trên cơ sở khoa học, thận trọng, minh bạch và lấy lợi ích lâu dài của cộng đồng làm thước đo.

Phối cảnh trục đại lộ Sông Hồng. Ảnh: Phan Phương – TTXVN

Hà Nội đang tổ chức lấy ý kiến đối với Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5.000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở. Phạm vi nghiên cứu dài khoảng 40 km, quy mô khoảng 11.418 ha, thuộc 16 xã, phường. Khu vực này vừa là hành lang thoát lũ, vừa là không gian sinh sống, sản xuất, văn hóa và phát triển đô thị của hàng trăm nghìn người. Vì vậy, việc điều chỉnh phải bảo đảm an toàn đê điều, phòng, chống lũ, bảo vệ môi trường, di sản và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Hồ sơ định hướng phát triển sông Hồng thành trục không gian xanh trung tâm gắn với văn hóa, lịch sử, cảnh quan và kinh tế – xã hội. Trong sáu giá trị cốt lõi, an toàn phòng, chống lũ là điều kiện tiên quyết của mọi phương án phát triển. *An toàn thoát lũ là giới hạn không thể xem nhẹ Sông Hồng không chỉ tạo dựng diện mạo và chiều sâu văn hóa của Hà Nội mà còn là một hệ thống tự nhiên có chế độ thủy văn phức tạp. Việc nghiên cứu quy hoạch khu vực bãi sông vì vậy không thể được tiếp cận như một dự án phát triển đô thị thông thường. Mọi đề xuất về giao thông, công viên, công trình công cộng, khu dân cư hay các hoạt động dịch vụ đều phải được xem xét về tác động đối với dòng chảy, hành lang thoát lũ, an toàn đê điều và khả năng ứng phó với những tình huống thiên tai. Hồ sơ báo cáo nêu nguyên tắc không thu hẹp không gian thoát lũ; không đề xuất giải pháp xây đê mới nằm trong đê cũ; không lấn chiếm hành lang thoát lũ, mái đê, thân đê; không làm thay đổi hoặc suy giảm khả năng thoát lũ của sông Hồng. Phương án hướng tuyến đường bộ được nghiên cứu bám sát hệ thống đê hiện hữu nhằm tận dụng hạ tầng sẵn có, hạn chế những can thiệp bất lợi vào không gian sông và bảo đảm yêu cầu phòng, chống lũ. Các tính toán thủy văn, thủy lực được đặt trong tổng thể lưu vực sông Hồng – sông Thái Bình, có xem xét tác động liên vùng từ thượng nguồn đến hạ lưu, việc vận hành các hồ chứa, ảnh hưởng của thủy triều, bùn cát và biến đổi khí hậu. Theo báo cáo, việc tính toán được thực hiện trên cơ sở khảo sát địa hình, địa chất, thủy văn, thủy lực, bùn cát và hiện trạng chỉnh trị sông; sử dụng mô hình thủy văn, thủy lực một chiều và hai chiều đã được hiệu chỉnh, kiểm định bằng số liệu thực đo. Phương án cũng xem xét kịch bản lũ có chu kỳ lặp lại 500 năm, có tính đến tác động của biến đổi khí hậu đến năm 2100. Những nội dung này cho thấy yêu cầu an toàn không thể chỉ dừng ở các định hướng chung. Kết quả mô hình, giả thiết đầu vào, cao độ san nền, mức độ tác động của từng hạng mục và các phương án xử lý rủi ro phải tiếp tục được cơ quan chuyên môn thẩm định chặt chẽ, bảo đảm tuân thủ quy định về đê điều, phòng, chống thiên tai và các quy định pháp luật có liên quan. Chỉ những giải pháp chứng minh được tính an toàn, phù hợp và khả thi mới có cơ sở để xem xét trong quá trình hoàn thiện quy hoạch và triển khai các bước tiếp theo.

Dự án Đầu tư xây dựng Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng với quy mô 11.000 ha, chiều dài 80km, tổng vốn đầu tư khoảng 855.000 tỷ đồng.

*Tổ chức không gian theo các mức thích ứng Một điểm đáng chú ý trong hồ sơ lấy ý kiến là cách tiếp cận tổ chức không gian theo ba mức thềm địa hình. Theo đề xuất đang được nghiên cứu, khu vực có cao độ trên 11,5 m có thể bố trí các khu vực xây dựng mới; khu vực từ 9,5 m đến 11,5 m được định hướng là không gian linh hoạt, tổ chức công trình thích ứng và duy trì dân cư hiện có; khu vực dưới 9,5 m ưu tiên phục hồi sinh thái, giao thông chậm và cảnh quan đường dạo. Đây mới là phương án trong hồ sơ đang lấy ý kiến, chưa phải quyết định cuối cùng về chức năng sử dụng đất hoặc đầu tư xây dựng tại từng vị trí. Giá trị của cách tiếp cận này nằm ở việc phân loại không gian theo cao độ, mức độ rủi ro và khả năng thích ứng, thay vì áp dụng một mô hình phát triển giống nhau cho toàn bộ khu vực bãi sông. Tuy nhiên, ranh giới cao độ, mức độ ngập, tiêu chuẩn công trình, phương án bảo đảm an toàn và khả năng vận hành trong điều kiện cực đoan vẫn cần tiếp tục được lượng hóa, công khai và thẩm định chặt chẽ bởi các cơ quan chuyên môn. Hồ sơ cũng đề xuất sử dụng mô-đun kiến trúc có thể tháo dỡ đối với một số công trình cảnh quan; nghiên cứu đê lũ sinh thái dạng bậc thang và vườn mưa giữ phù sa. Những giải pháp này hướng tới giảm can thiệp cứng, duy trì chức năng sinh thái và giúp không gian ven sông thích ứng linh hoạt hơn với điều kiện ngập lũ. Việc áp dụng các giải pháp này tại đâu, với quy mô và tiêu chuẩn như thế nào phải căn cứ vào kết quả đánh giá an toàn cụ thể. Khái niệm “thích ứng lũ” không thể được hiểu là chấp nhận nới lỏng yêu cầu phòng, chống lũ hoặc gia tăng hoạt động xây dựng trong những khu vực không bảo đảm an toàn. Trên nền tảng an toàn, quy hoạch định hướng hình thành hệ thống công viên, cây xanh, đường dạo, không gian văn hóa, thể thao và sinh hoạt cộng đồng; tăng cường kết nối giữa đường bộ, đường thủy, đường sắt đô thị và hệ thống cầu qua sông. Ba hướng ưu tiên được xác định là “An toàn – Sinh thái – Giao thông”. Nếu được nghiên cứu và triển khai đúng quy định, đây có thể là cơ sở để người dân tiếp cận dòng sông thuận tiện hơn; đồng thời, cải thiện cảnh quan, môi trường và chất lượng không gian công cộng. * Phát triển gắn với bảo tồn và đời sống cộng đồng Hiện trạng khu vực nghiên cứu cho thấy tính chất đa dạng và nhạy cảm của không gian hai bên sông Hồng. Trong khoảng 11.418 ha có khoảng 3.626 ha mặt nước; trong đó, mặt nước sông khoảng 3.378 ha; khoảng 5.741 ha đất sản xuất nông nghiệp và khoảng 1.102 ha đất ở. Dân số hiện trạng khoảng 279.525 người, phân bố không đồng đều, gồm cả dân cư đô thị và ngoại thành. Phạm vi quy hoạch còn có 123 công trình di tích, gồm một di tích quốc gia đặc biệt, 26 di tích cấp quốc gia, 35 di tích cấp thành phố và 61 di tích chưa xếp hạng, cùng 14 địa điểm lưu niệm sự kiện cách mạng, kháng chiến. Những con số này cho thấy quy hoạch không được thực hiện trên một khoảng đất trống. Mỗi phương án đều có thể tác động đến nơi ở, sinh kế, quan hệ cộng đồng, hoạt động sản xuất nông nghiệp, làng nghề, di sản và ký ức đô thị. Bởi vậy, yêu cầu hài hòa giữa phát triển và bảo tồn phải được thể hiện bằng những tiêu chí cụ thể: bảo tồn di tích và không gian làng có giá trị; duy trì hoặc tạo điều kiện chuyển đổi sinh kế phù hợp; bảo đảm hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội; mở rộng quyền tiếp cận không gian công cộng và hạn chế tối đa tác động bất lợi tới cộng đồng. Hồ sơ lấy ý kiến có đề cập việc tổ chức lại một số khu dân cư, cải tạo, chỉnh trang làng xóm và bố trí các khu định cư. Tuy nhiên, việc lấy ý kiến điều chỉnh quy hoạch không đồng nghĩa với quyết định thu hồi đất, phương án bồi thường hoặc quyết định tái định cư đối với từng hộ gia đình. Chủ trương đầu tư Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng đã được cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định theo hồ sơ của thành phố. Song, nếu triển khai thu hồi đất tại từng khu vực cụ thể, các bước điều tra, khảo sát, phê duyệt phương án, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư vẫn phải được thực hiện theo đúng trình tự pháp luật; thông tin công khai và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Việc công bố rõ ràng ranh giới, chức năng sử dụng đất, cao độ, tiêu chuẩn an toàn và tác động dự kiến sẽ giúp người dân góp ý đúng trọng tâm. Những ý kiến về điểm ngập, dòng chảy thực tế, lối tiếp cận bãi sông, vị trí di tích, sinh kế nông nghiệp, giao thông dân sinh hay nhu cầu sử dụng không gian công cộng là nguồn thông tin thực tiễn quan trọng để các cơ quan chuyên môn đối chiếu với bản vẽ và mô hình kỹ thuật. Hướng tới một không gian ven sông xanh, hiện đại và giàu bản sắc là khát vọng chính đáng của Thủ đô. Tuy nhiên, giá trị bền vững của quy hoạch chỉ được khẳng định khi phát triển nằm trong giới hạn an toàn của dòng sông, tôn trọng quy luật tự nhiên, gìn giữ các giá trị lịch sử, văn hóa và bảo đảm lợi ích của cộng đồng. Vì vậy, yêu cầu phòng, chống lũ không phải là một hợp phần đứng bên cạnh phát triển, mà chính là nền móng để những giá trị sinh thái, văn hóa, hạ tầng và kinh tế của không gian sông Hồng có thể được hình thành và phát huy lâu dài.

Trung Nguyên/vnanet.vn

Theo BNews/