BNEWS Hoàn thiện chính sách EPR, minh bạch chuỗi thu gom, tái chế và nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp là những giải pháp thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, xanh tại Việt Nam.
Sáng 18/11, tại Hà Nội, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam (VEPF) tổ chức Diễn đàn “Thực thi quy định EPR, thúc đẩy mô hình kinh doanh có trách nhiệm, hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn”. Diễn đàn tập trung trao đổi về hoàn thiện chính sách, cơ chế hỗ trợ tài chính và giải pháp thúc đẩy doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm thu hồi, tái chế sản phẩm, bao bì sau sử dụng.
Theo bà Trần Thị Thu Hiền, đại diện Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi đề xuất điều chỉnh một số quy định về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR); trong đó có việc bỏ cơ chế đóng góp tài chính để hoàn thành nghĩa vụ tái chế. Mục tiêu là tăng tính chủ động và trách nhiệm của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu trong tổ chức thu hồi, tái chế sản phẩm, bao bì sau khi thải bỏ.
Để doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị, dự thảo đề xuất cho phép lựa chọn nhiều hình thức thực hiện như tự tổ chức thu hồi để tái chế; chuyển giao sản phẩm, bao bì cho đơn vị tái chế phù hợp; thuê đơn vị thu hồi, tái chế; ủy quyền cho tổ chức trung gian (PRO) hoặc xuất khẩu để tái chế. Doanh nghiệp cũng có thể kết hợp các hình thức này. Theo lộ trình đề xuất, từ năm 2033, doanh nghiệp sẽ trực tiếp tổ chức thu hồi để tự tái chế, chuyển giao cho đơn vị tái chế hoặc ủy quyền cho PRO thực hiện.
Đối với tổ chức trung gian, dự thảo quy định phải đăng ký nhóm sản phẩm, bao bì dự kiến nhận ủy quyền trước khi hoạt động. Các tổ chức này có trách nhiệm thu hồi, chuyển giao sản phẩm, bao bì cho đơn vị tái chế phù hợp, lưu giữ hồ sơ, chứng từ để phục vụ kiểm tra toàn bộ quá trình từ thu hồi đến kết quả tái chế. Báo cáo kết quả thực hiện phải được kiểm toán. Một trong những khó khăn hiện nay là việc thu hồi sản phẩm, bao bì sau sử dụng, đặc biệt với các sản phẩm thuộc nhóm chất thải nguy hại phát sinh từ hộ gia đình. Vì vậy, dự thảo đề xuất cho phép doanh nghiệp, tổ chức trung gian, cơ sở tái chế và cơ sở xử lý chất thải tự thiết lập hoặc phối hợp xây dựng các điểm thu hồi. Riêng đối với phương tiện giao thông đường bộ, dự thảo đề xuất lùi thời điểm bắt đầu thực hiện trách nhiệm tái chế từ ngày 1/1/2027 sang ngày 1/1/2030, tạo thêm thời gian để doanh nghiệp chuẩn bị hệ thống thu hồi, tiếp nhận phương tiện thải bỏ và đầu tư hạ tầng tái chế.
Ở góc độ hỗ trợ nguồn lực, ông Nguyễn Anh Dũng, Trưởng phòng Kinh tế xanh, Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam (VEPF) cho biết, thông qua các hình thức cho vay ưu đãi, tài trợ, đồng tài trợ và hỗ trợ lãi suất sau đầu tư, Quỹ góp phần huy động nguồn lực cho các dự án bảo vệ môi trường, thúc đẩy phát triển kinh tế xanh.
Nguồn kinh phí EPR được phân bổ theo từng mục tiêu cụ thể, gắn trách nhiệm đóng góp của doanh nghiệp với hoạt động tái chế và xử lý chất thải. Đối với hoạt động tái chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố các gói hỗ trợ, tiếp nhận hồ sơ và xem xét lựa chọn đơn vị được hỗ trợ sau khi có ý kiến đồng thuận của Hội đồng EPR quốc gia. Trên cơ sở đó, VEPF ký hợp đồng và giải ngân theo kết quả tái chế được kiểm toán xác nhận. Bên cạnh hỗ trợ hoạt động tái chế, nguồn kinh phí EPR còn được phân bổ cho các địa phương để giải quyết những vấn đề trực tiếp trong quản lý chất thải, như thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt; nghiên cứu, phát triển công nghệ xử lý chất thải và thu gom, xử lý bao bì chứa thuốc bảo vệ thực vật.
Đề cập đến trách nhiệm xã hội trong chuỗi thu gom, tái chế, ông Hoàng Thành Vĩnh, cán bộ quản lý Chương trình rác thải và kinh tế tuần hoàn (UNDP Việt Nam) cho biết, Việt Nam hiện là một trong 5 quốc gia đầu tiên tham gia thí điểm Sáng kiến Thu mua có trách nhiệm (RSI) do The Circulate Initiative (TCI) khởi xướng. Sáng kiến hướng tới cải thiện điều kiện lao động, bảo vệ quyền lợi người thu gom phế liệu tự do và xây dựng chuỗi cung ứng tái chế công bằng, minh bạch. Đến quý III/2026, chương trình thí điểm chuỗi cung ứng tái chế nhựa tại Việt Nam đã thu mua có trách nhiệm 44.850 tấn nhựa phế liệu, trực tiếp và gián tiếp cải thiện thu nhập, điều kiện làm việc cho 8.422 lao động. Hàng trăm doanh nghiệp, cơ sở thu mua phế liệu được tập huấn về khung RSI, nghĩa vụ thuế và an toàn, vệ sinh lao động. Chương trình còn hỗ trợ cải tạo các cơ sở thu mua phế liệu bảo đảm vệ sinh, an toàn; cung cấp bảo hiểm y tế, trang thiết bị bảo hộ cho người lao động; kết nối nguồn vốn vi mô và nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng. Qua đó, nhiều cơ sở từng bước thực hiện đúng quy định về hóa đơn, thuế và tiếp cận được nguồn vốn vay. Từ thực tiễn này, ông Hoàng Thành Vĩnh cho rằng, việc nhân rộng mô hình cần có sự phối hợp giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Các nhãn hàng, nhà sản xuất cần chủ động cam kết thực hiện RSI; trong khi PRO và đơn vị tái chế cần tích hợp tiêu chuẩn thu mua có trách nhiệm vào quy trình thực hiện nghĩa vụ EPR. Đây là giải pháp góp phần minh bạch hóa chuỗi thu gom, tái chế và bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc phế liệu. Ông Hoàng Thành Vĩnh cũng đề xuất gắn Chương trình hành động quốc gia hoàn thiện chính sách, pháp luật nhằm thúc đẩy thực hành kinh doanh có trách nhiệm tại Việt Nam giai đoạn 2023-2027 theo Quyết định 843/QĐ-TTg với quá trình hoàn thiện, thực thi Luật Bảo vệ môi trường. Theo đó, EPR có thể trở thành công cụ thúc đẩy các cơ sở thu mua nhỏ và lực lượng lao động tự do từng bước chính thức hóa hoạt động thông qua yêu cầu về hóa đơn, chứng từ.
Từ thực tiễn triển khai tại doanh nghiệp, ông Đinh Viết Khang, đại diện Vinamilk cho biết, phát triển bền vững đã được doanh nghiệp tích hợp vào chiến lược kinh doanh từ nhiều năm trước, gắn với mục tiêu giảm tác động môi trường trong toàn bộ chuỗi sản xuất và hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Thông qua việc phát triển mạng lưới thu gom vỏ hộp giấy, kết hợp giáo dục phân loại rác tại nguồn và ứng dụng công nghệ số trong quản lý dữ liệu, từ tháng 8 đến ngày 10/11/2026, chương trình đã thu gom hơn 16 tấn vỏ hộp giấy, tương đương khoảng 3,2 triệu vỏ hộp. Riêng TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội đóng góp hơn 83% tổng lượng thu gom. Bà Nguyễn Đỗ Thu Minh, Trưởng phòng Phát triển bền vững (Tetra Pak) cho biết, doanh nghiệp không chỉ cung cấp giải pháp bao bì giấy mà còn phát triển các giải pháp tích hợp từ chế biến, đóng gói, tự động hóa đến dịch vụ kỹ thuật. Cùng với công nghệ bao bì tiệt trùng giúp bảo quản thực phẩm an toàn mà không cần làm lạnh trong quá trình phân phối, doanh nghiệp phối hợp với các đối tác xây dựng chuỗi thu gom, tái chế bao bì sau sử dụng. Mạng lưới thu gom được triển khai trên ba trụ cột gồm truyền thông, giáo dục phân loại rác tại nguồn trong trường học; phát triển mô hình thu gom gắn với thực hiện EPR và hỗ trợ lực lượng thu gom phi chính thức. Đáng chú ý, dữ liệu từ mạng lưới được số hóa nhằm theo dõi quá trình tiếp nhận, chuyển giao bao bì đến các cơ sở tái chế. Theo bà Nguyễn Đỗ Thu Minh, việc ứng dụng công nghệ số không chỉ tăng tính minh bạch trong hoạt động thu gom, tái chế mà còn tạo cơ sở để doanh nghiệp và các đối tác đánh giá kết quả thực hiện trách nhiệm EPR, từng bước hình thành chuỗi cung ứng tái chế có khả năng truy xuất nguồn gốc. Trong khuôn khổ diễn đàn, Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam (VEPF), Công ty cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) và Công ty cổ phần Tetra Pak Việt Nam đã công bố Bản ghi nhớ hợp tác về thu gom, phân loại và tái chế bao bì sau sử dụng. Theo BNews/



