BNEWS Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh: FTA Index được xây dựng với mục tiêu rõ ràng góp phần đưa cam kết hội nhập đi vào thực tiễn hoạt động của địa phương và doanh nghiệp.
Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân. Ảnh: Bộ Công Thương
Thương mại toàn cầu đang thay đổi nhanh khi lợi thế cạnh tranh ngày càng phụ thuộc không chỉ vào chi phí sản xuất mà còn ở khả năng đáp ứng tiêu chuẩn, kết nối chuỗi cung ứng và thích ứng với những yêu cầu mới của thị trường.
Trong bối cảnh Việt Nam đã tham gia và thực thi 17 Hiệp định thương mại tự do (FTA), câu chuyện đặt ra là làm thế nào để cam kết được thực thi hiệu quả và chuyển hóa thành cơ hội cho doanh nghiệp. Đây cũng là ý nghĩa mà Bộ Công Thương đặt vào FTA Index 2025 dự kiến được công bố tại Hà Nội ngày mai 18/8.
Theo các chuyên gia, nếu 2024 là năm đầu tiên Việt Nam xây dựng công cụ đo lường chất lượng thực thi FTA tại địa phương, FTA Index 2025 lại bắt đầu mở ra khả năng theo dõi sự thay đổi, nhận diện chuyển biến và thúc đẩy địa phương hành động trên cơ sở vấn đề được chỉ ra từ thực tiễn.
Đáng chú ý, FTA Index không chỉ hướng tới thứ hạng mà tập trung vào trải nghiệm của doanh nghiệp tiếp cận thông tin, thực hiện thủ tục, đáp ứng quy tắc xuất xứ và nhận hỗ trợ từ chính quyền. Bởi khi kết quả khảo sát được sử dụng để điều chỉnh cách hỗ trợ, Bộ chỉ số sẽ có ý nghĩa thiết thực hơn với địa phương và doanh nghiệp.
Các chuyên gia chỉ rõ, tiếp nối kết quả năm đầu tiên, FTA Index 2025 tiếp tục hoàn thiện phương pháp khảo sát, mở rộng dữ liệu và phản ánh sát hơn thực tế thực thi FTA tại địa phương. Đến ngày 31/12/2025, khảo sát ghi nhận ý kiến của 4.066 doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại 34 tỉnh, thành phố, tạo thêm cơ sở để nhìn nhận điểm mạnh, hạn chế và nhu cầu hỗ trợ trong quá trình tận dụng FTA.
Một số chỉ số cho thấy thông tin về FTA đang dần đi vào nội dung thiết thực hơn với hoạt động kinh doanh. Cụ thể, hỗ trợ doanh nghiệp đang có chuyển biến khi tỷ lệ doanh nghiệp không biết đến các FTA thế hệ mới còn dưới 10%. Tỷ lệ doanh nghiệp được hướng dẫn thường xuyên về quy tắc xuất xứ tăng 15,9 điểm phần trăm, trong khi hướng dẫn về biểu thuế ưu đãi tăng 16 điểm phần trăm so với năm 2024.
Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh: FTA Index được xây dựng với mục tiêu rõ ràng góp phần đưa cam kết hội nhập đi vào thực tiễn hoạt động của địa phương và doanh nghiệp. Sau năm đầu tiên triển khai trên phạm vi cả nước, Bộ chỉ số đã bước đầu tạo thêm kênh thông tin khách quan giúp nhận diện điểm mạnh, hạn chế và nhu cầu cải thiện trong thực thi các FTA tại từng địa phương.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, điểm quan trọng không nằm ở việc địa phương đạt thứ hạng nào mà ở khả năng nhìn thấy khoảng cách giữa những gì chính quyền đã triển khai và doanh nghiệp thực sự cần. Đây là lý do FTA Index định hướng không tạo ra cuộc đua về thứ hạng mà tạo động lực cải thiện chất lượng điều hành và hiệu quả hỗ trợ doanh nghiệp.
“Điểm xuyên suốt của Bộ chỉ số này vẫn là lấy doanh nghiệp làm trung tâm, phản ánh trực tiếp trải nghiệm của doanh nghiệp trong tiếp cận thông tin, thực hiện thủ tục, đáp ứng cam kết và nhận được sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương”, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết.
Một trong những tín hiệu đáng chú ý sau khi FTA Index được công bố là cách tiếp cận của địa phương đã có sự thay đổi. Thay vì chỉ quan tâm tới vị trí trên bảng xếp hạng, nhiều tỉnh, thành phố chủ động đề nghị cung cấp dữ liệu chi tiết để nhận diện điểm còn yếu và xây dựng kế hoạch cải thiện.
Ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương) chia sẻ: Một số địa phương đã xây dựng kế hoạch hành động, phân công cụ thể cho từng sở, ngành, xác định đầu việc và thời hạn hoàn thành. Có địa phương đặt mục tiêu cải thiện thứ hạng nhưng gắn với nâng cao thực chất chất lượng hỗ trợ doanh nghiệp.
“Thông điệp mà lãnh đạo nhiều địa phương đưa ra rất rõ ràng, không phải làm vì xếp hạng mà làm sao cải thiện thực chất mức độ hỗ trợ của chính quyền với doanh nghiệp để tận dụng FTA tốt hơn”, ông Ngô Chung Khanh nhấn mạnh.
Theo lãnh đạo tỉnh Hải Phòng, FTA Index giúp Hải Phòng đánh giá việc triển khai FTA từ góc nhìn của doanh nghiệp, qua đó tiếp tục nâng cao chất lượng thông tin, hướng dẫn và phản hồi những khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp để tận dụng FTA hiệu quả hơn.
Còn theo đại diện tỉnh Đồng Nai, kết quả FTA Index giúp Đồng Nai nhìn nhận đầy đủ hơn chất lượng thực thi FTA từ trải nghiệm thực tế của doanh nghiệp và xác định những nội dung cần tiếp tục hoàn thiện trong thời gian tới.
Ngoài ra, với doanh nghiệp, giá trị của FTA không nằm ở số lượng hiệp định Việt Nam đã ký mà ở khả năng biến ưu đãi thành lợi thế trong từng đơn hàng và từng thị trường. Vì vậy, nhu cầu hỗ trợ cũng đang chuyển từ việc tìm hiểu FTA sang tìm cách tận dụng FTA hiệu quả hơn.
Từ thực tiễn ngành da giày, bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Da giày – Túi xách Việt Nam (LEFASO) đánh giá: Các FTA đã tạo động lực quan trọng cho xuất khẩu, đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, nhân sự và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Việc thực hiện quy tắc xuất xứ giúp doanh nghiệp tận dụng tốt hơn ưu đãi thuế quan, trong khi yêu cầu ngày càng cao từ thị trường cũng thúc đẩy đầu tư vào nguồn nguyên phụ liệu và năng lực sản xuất trong nước.
Theo bà Phan Thị Thanh Xuân, việc xây dựng FTA Index là cần thiết bởi hiệu quả thực thi chính sách cần được đo lường bằng những tiêu chí cụ thể. Bộ chỉ số giúp doanh nghiệp nhận diện những điểm cần cải thiện, đồng thời tạo cơ sở để cơ quan quản lý nhìn lại chất lượng hỗ trợ, hoàn thiện chính sách và mở rộng thị trường.
Thực thi FTA cũng là quá trình hoàn thiện chính sách theo hướng phù hợp hơn với các tiêu chuẩn quốc tế. Khi yêu cầu từ thị trường xuất khẩu ngày càng cao, doanh nghiệp phải nâng cấp nội lực, còn cơ quan quản lý cần đổi mới cách hỗ trợ để doanh nghiệp thích ứng nhanh hơn.
FTA Index cũng có thể cung cấp thêm thông tin cho nhà đầu tư nước ngoài khi quyết định đầu tư ngày càng gắn với khả năng kết nối chuỗi cung ứng, đáp ứng quy tắc xuất xứ và tiếp cận các thị trường có FTA. Bên cạnh ưu đãi trong hiệp định, nhà đầu tư còn quan tâm đến cách chính quyền địa phương thực thi và hỗ trợ doanh nghiệp.
Ở góc độ này, nếu được duy trì ổn định và tiếp tục nâng cao chất lượng dữ liệu, FTA Index có thể trở thành nguồn tham khảo hữu ích về năng lực thực thi FTA của từng địa phương, hỗ trợ các quyết định về đầu tư, sản xuất và xây dựng chuỗi cung ứng.
Đại diện Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cho rằng: FTA Index là một mô hình đáng chú ý trong khu vực bởi Bộ chỉ số sử dụng dữ liệu từ doanh nghiệp để hỗ trợ hoạch định chính sách. Giá trị quan trọng không nằm ở bảng xếp hạng mà ở khả năng giúp các địa phương liên tục cải thiện chất lượng thực thi FTA.
Nhìn từ thực tế, FTA Index có thể tạo ra một vòng phản hồi như doanh nghiệp phản ánh những vấn đề phát sinh, cơ quan quản lý có thêm dữ liệu để điều chỉnh chính sách, còn địa phương chuyển kết quả đánh giá thành những việc cần làm cụ thể.
Kết quả FTA Index 2025 cho thấy mặt bằng thực thi FTA tại địa phương đang được nâng lên, không còn địa phương nào thuộc nhóm yếu. Tuy nhiên, khoảng cách giữa các địa phương vẫn còn và đây là phần dữ liệu cần được khai thác sâu hơn.
Bộ Công Thương đang tiếp tục hoàn thiện phương pháp khảo sát, bộ câu hỏi và phương pháp đánh giá, đồng thời nâng cao chất lượng dữ liệu. Đây là cơ sở để FTA Index không chỉ là một cuộc khảo sát thường niên mà từng bước trở thành nguồn thông tin phục vụ quản lý và hỗ trợ doanh nghiệp.
Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết: Bộ Công Thương xác định FTA Index không chỉ là bộ chỉ số đánh giá thường niên mà còn là công cụ hỗ trợ theo dõi, đánh giá và từng bước nâng cao chất lượng thực thi các FTA.
Với địa phương, kết quả chỉ số là cơ sở rà soát chương trình hành động, nhận diện điểm mạnh, khoảng trống và nhu cầu hỗ trợ thực tế của doanh nghiệp. Với các bộ, ngành đây là nguồn thông tin thực tiễn để nhận diện khó khăn trong quá trình tận dụng FTA, phục vụ hoàn thiện chính sách và giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp.
Thời gian tới, Bộ Công Thương kỳ vọng tiếp tục hoàn thiện phương pháp đánh giá, chất lượng dữ liệu và khả năng ứng dụng của FTA Index, đồng thời kết hợp chặt chẽ hơn phản hồi của doanh nghiệp với dữ liệu định lượng. Mục tiêu là hình thành công cụ quản trị thực thi FTA thiết thực hơn, lấy doanh nghiệp làm trung tâm và kết quả thực tế làm thước đo.
Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân khẳng định: Thành công của các FTA không chỉ được đo bằng số lượng đã ký mà quan trọng hơn là mức độ địa phương và doanh nghiệp tận dụng cơ hội từ các hiệp định đó.
FTA Index 2025 vì vậy không chỉ giúp nhìn lại một năm thực thi FTA mà còn gợi mở những việc cần làm tiếp theo. Bởi khi dữ liệu sát hơn với nhu cầu doanh nghiệp và chuyển thành những hỗ trợ cụ thể, các FTA sẽ ngày càng gần hơn với sản xuất, kinh doanh và cơ hội mở rộng thị trường.
Uyên Hương/Bnews/vnanet.vn
Theo BNews/