BNEWS Khi những nguồn lực nhỏ được kết nối thành sức mạnh lớn, nền tảng năng lượng cho một giai đoạn tăng trưởng mới sẽ chủ động hơn, linh hoạt hơn và bền vững hơn.
Bài toán năng lượng đang được đặt ra theo cách rộng hơn: không chỉ tạo thêm nguồn điện, mà còn phải huy động hiệu quả mọi nguồn lực, sử dụng tiết kiệm từng kWh và nâng cao khả năng chủ động của hệ thống. Ảnh: Huy Hùng – TTXVN
Có một thời, nói đến bảo đảm an ninh năng lượng, người ta thường nghĩ đến những nhà máy điện quy mô lớn, những đường dây truyền tải hàng trăm kV hay các dự án nguồn điện với vốn đầu tư hàng nghìn tỷ đồng. Nhưng khi nhu cầu điện ngày càng tăng, cùng yêu cầu phát triển kinh tế nhanh và bền vững, bài toán năng lượng đang được đặt ra theo cách rộng hơn: không chỉ tạo thêm nguồn điện, mà còn phải huy động hiệu quả mọi nguồn lực, sử dụng tiết kiệm từng kWh và nâng cao khả năng chủ động của hệ thống.
Đây cũng là một trong những yêu cầu được đặt ra trong Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai thực hiện 4 Nghị quyết của Bộ Chính trị diễn ra ngày 16/9/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu cần chú trọng cải cách thể chế; tạo thuận lợi thu hút nguồn lực xã hội, nhất là khu vực kinh tế tư nhân tham gia vào đầu tư năng lượng tái tạo, truyền tải, phân phối điện. Bảo đảm nguyên tắc phát triển năng lượng phải phù hợp với thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, gắn với thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội, an sinh xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường phát triển.
Nhìn từ câu chuyện thực tế tại Nghệ An, Hà Tĩnh trong những tháng nắng nóng của năm nay, có thể thấy câu chuyện an ninh năng lượng đang dần đi ra khỏi phạm vi của những công trình lớn. Đó là doanh nghiệp chủ động điều chỉnh phụ tải, cơ sở dịch vụ thay thế thiết bị tiêu hao nhiều điện năng, hộ gia đình đầu tư điện mặt trời mái nhà kết hợp lưu trữ.
Mỗi giải pháp có thể chỉ tạo ra một phần công suất hoặc tiết giảm một phần nhu cầu, nhưng khi được nhân lên ở quy mô lớn, những nguồn lực nhỏ ấy sẽ tạo thành sức mạnh lớn. Sức mạnh ấy chính là nền móng vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong kỷ nguyên mới. Trong điều kiện phụ tải ngày càng tăng, khái niệm “đủ điện” không thể chỉ được hiểu là xây thêm bao nhiêu MW nguồn điện. Một hệ thống năng lượng vững chắc và an toàn còn phải có khả năng chủ động đáp ứng linh hoạt các mục tiêu phát triển kinh tế ở mức cao, giảm sự phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất và sử dụng hiệu quả những nguồn lực đang có. Ở góc độ đó, tiết kiệm điện cũng chính là một dạng “nguồn cung” chủ động.Một kWh điện được tiết kiệm trong giờ cao điểm có thể giúp giảm áp lực cho hệ thống tương tự như việc bổ sung một phần công suất. Một doanh nghiệp chuyển một phần phụ tải sang thời điểm phù hợp sẽ góp phần làm phẳng biểu đồ phụ tải. Một hộ gia đình tự sản xuất và sử dụng điện mặt trời vào ban ngày sẽ giảm lượng điện phải lấy từ lưới điện quốc gia đúng thời điểm nhu cầu điều hòa và thiết bị làm mát tăng cao.Điều quan trọng hơn là những thay đổi này đang làm thay đổi vị trí của người sử dụng điện. Từ chỗ chỉ tiêu thụ điện, người dân và doanh nghiệp có thể trở thành một cấu phần của hệ thống an ninh năng lượng thông qua việc tiết kiệm điện, điều chỉnh phụ tải, tự sản xuất và lưu trữ điện. Đó chính là hướng tiếp cận phù hợp với tinh thần Nghị quyết 70-NQ/TW: xây dựng hệ thống năng lượng đa dạng, hiện đại, có khả năng thích ứng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.Trong bối cảnh đó, điện mặt trời mái nhà đang là một nguồn lực đáng chú ý. Những mái nhà dân, mái nhà xưởng vốn chỉ là phần diện tích phục vụ sinh hoạt và sản xuất, nay có thể trở thành những điểm phát điện phân tán. Điện được tạo ra tại nơi tiêu thụ giúp khách hàng tăng khả năng chủ động năng lượng, đồng thời góp phần giảm áp lực lên hệ thống vào những thời điểm nắng nóng.
Những mái nhà dân, mái nhà xưởng vốn chỉ là phần diện tích phục vụ sinh hoạt và sản xuất, nay có thể trở thành những điểm phát điện phân tán. Ảnh: Huy Hùng – TTXVN
Tuy nhiên, điện mặt trời mái nhà không phải “chiếc chìa khóa” duy nhất cho bài toán an ninh năng lượng. Nguồn điện này phụ thuộc vào thời tiết, thời gian trong ngày và mùa trong năm. Vì vậy, phát triển nguồn điện phân tán phải song hành với liên tục đầu tư, phát triển lưới điện, nâng cao năng lực điều độ, dự báo phụ tải và từng bước phát triển các giải pháp lưu trữ phù hợp.
Suy cho cùng, Nghị định 243/2026/NĐ-CP với việc nâng tỷ lệ sản lượng điện dư từ hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu được bán lên lưới từ 20% lên tối đa 50% sẽ mang ý nghĩa lớn hơn một sự điều chỉnh về tỷ lệ. Đó là tín hiệu cho thấy nguồn điện được tạo ra từ những mái nhà, nhà xưởng nếu đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật có thể trở thành một cấu phần quan trọng của hệ thống điện quốc gia. Khi khả năng khai thác sản lượng điện dư được mở rộng, bài toán đầu tư của người dân và doanh nghiệp cũng có thêm cơ sở để tính toán.Thực tế cho thấy, nếu nguồn điện phân tán phát triển nhanh mà lưới điện không đủ khả năng hấp thụ, điều phối, hiệu quả đầu tư sẽ bị hạn chế. Ngược lại, nếu hạ tầng được đầu tư đồng bộ nhưng người dân, doanh nghiệp thiếu tài chính và động lực tham gia, dư địa huy động nguồn lực xã hội vẫn chưa được khai thác hết. Vì vậy, an ninh năng lượng trong giai đoạn mới cần được nhìn như một “tam giác”: chính sách tạo động lực, hạ tầng tạo khả năng và người sử dụng tạo sức lan tỏa.Mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số càng làm rõ yêu cầu này. Công nghiệp phát triển nhanh sẽ kéo theo nhu cầu sử dụng điện lớn hơn và cũng đè nặng lên vai những người làm ra điện. Đô thị hóa, thương mại, dịch vụ và du lịch mở rộng sẽ khiến phụ tải tăng cả về quy mô lẫn thời gian sử dụng. Nếu chỉ trông chờ vào việc xây dựng thêm các nguồn điện tập trung để đáp ứng toàn bộ phần nhu cầu tăng thêm, áp lực về vốn, đất đai, thời gian đầu tư, truyền tải và giải phóng công suất sẽ ngày càng lớn. Bởi vậy, huy động nguồn điện tại chỗ và sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả không nên được xem là giải pháp phụ. Đây cần trở thành một cấu phần trong chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.Tuy nhiên, không thể nhìn đơn giản rằng cứ lắp thêm pin mặt trời là có thể giải quyết bài toán năng lượng. Điện mặt trời cần đi cùng sử dụng điện tiết kiệm; nguồn điện phân tán cần đi cùng phát triển lưới điện hiện đại và các giải pháp lưu trữ phù hợp. Thế chủ động về năng lượng không bắt đầu từ việc có bao nhiêu tấm pin được lắp đặt, mà bắt đầu từ việc mỗi đơn vị năng lượng được sử dụng hiệu quả đến đâu.Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt vấn đề bảo đảm an ninh năng lượng trong mối quan hệ chặt chẽ với phát triển kinh tế nhanh, bền vững và nâng cao khả năng tự chủ của đất nước. Để tinh thần ấy đi vào cuộc sống, cần một cách tiếp cận rộng hơn: Nhà nước kiến tạo chính sách; ngành điện bảo đảm hạ tầng, vận hành an toàn hệ thống; người dân và doanh nghiệp chủ động tham gia.Khi từng kWh được sử dụng tiết kiệm hơn, từng mái nhà có thể tạo ra một phần điện năng, từng doanh nghiệp chủ động hơn với nhu cầu sử dụng điện của mình và những điểm nghẽn chính sách về hạ tầng điện tiếp tục được tháo gỡ, đất nước sẽ có thêm một lớp “đệm” trước những thời điểm phụ tải tăng cao.An ninh năng lượng, vì thế, không chỉ nằm trong những công trình lớn. Nó còn được tạo nên từ hàng triệu hành động nhỏ được thực hiện mỗi ngày.Đó cũng là lúc tinh thần Nghị quyết 70-NQ/TW chuyển từ những mục tiêu lớn ở tầm quốc gia thành những hành động cụ thể trong từng gia đình, doanh nghiệp và cộng đồng. Và khi những nguồn lực nhỏ được kết nối thành sức mạnh lớn, nền tảng năng lượng cho một giai đoạn tăng trưởng mới sẽ chủ động hơn, linh hoạt hơn và bền vững hơn.
Tác giả bài viết:
Mai Phương – Đỗ Huyền/Bnews/Vnanet.vn
Theo BNews/